Gancaran, DimaduraID--Rangrang oreng lebur nyerrat gaguridan basa Madura, ka'dhinto asel jajak pamanggi DIMADURA dha' 100 ngangodhadan se lebur noles gaguridan.
Saka'dhinto kanyataanna. Maske badha, paleng enja' kenneng bitong ka garigi'. To'-malto', kenneng corne' guna gan sabai', dhubai', paleng bannya' dhupolo bai'. Apa pole se kantos ebuguwagi!
Bandhing sareng gaguridan basa Indonesia se badha neng e grup-grup Facebook otaba aplikasi karya laenna kadiya Wattpad, Jotterpad, Quora, Steller, Penana, Sweek tor laenna! Paleng enggi ta' napa' sapersenna balakka'. Keng mon puisi otaba cerpen basa Indonesia, esser taker lengnget se maca'a. Haha..
Kasomaktaan paneka daddi sala settong tandha ja' saongguna Basa Madura gi' ta' nyettong kalaban rassa tor panggaliyanna magarsare Madura. Ca'-oca'an manabi ebang-tembang, bango' ngonca'agiya essena ate kalaban Basa Indonesia etembang ngangguy Basa Madura!
Ta' usa oddi ka ngangodhadan, kala' gampang saos oddi ka sapa'a bai penyair katoronan Madura, pakon nyerrat puisi otaba essena atena kalaban spontanitas ngangguy Basa Madura sokkla, tanto penyair gapaneka bakal ale'es kalaban sabara'ala alasan.
Ongguna, banne keng pera' polana ta biyasa nganggit puisi ngangguy basa Madura, bali' pajat malarat onggu madhapa' essena ate kalaban basa dibi'. Sala settong faktorra enggi kadiya ampon esebbutagi gella', polana ta' nyettongnga rassa kalaban basa dibi'.
Salaen faktor gapaneka, ka'dhinto pan-saponapan faktor laen se daddi sabab rangrangnga oreng lebur nyerrat puisi otaba
gaguridan basa Madura. Pan-saponapan faktor paneka ollena redaksi nalektek tor anya-tanya ka sabatara 100 oreng narasumber.
1. Ambiguitas ejaan
2. Acem-macem dialek
3. Tako' sala
4. Ta' biyasa
5. Todhus galuggu' koca'anna
6. Korangnga Apresiasi
7. Minim lireratur Basa Madura
8. Tadha' se maca'a
9. Ta' ekasogi
10. Korang baddha media
Ngereng oddi jarba'agi tong-settong 10 faktor se ampon esebbuttagi e attas. Kadiponapa se emaksot faktor ambiguitas ejaan? Ponapa jugan se emaksot TAKO' SALA? Eyatore gi'-gigi' jajarba'an e baba paneka.
1. Ambiguitas ejaan
Magarsare Madura tanto ampon padha oneng ja' dhari jaman ka jaman, ejaan Basa Madura terros badha panyampornaan dhari pamarenta.
Dullu, dhalem ejaan Basa Madura tadha' oca' se eserrat kalaban aksara laten, bali' kalaban aksara carakan Jaba: a na ca ka dha ta sa wa la tor saterrossepon, tamaso' aksara pangangguy, dhampengan, gantongan tor samacemma.
Tamba taon, pangajaran Basa Madura ampon eserrat kalaban aksara laten noro' kapprana ejaan Basa Indonesia, ngangguy abjad A kantos Z, namong tadha' se nyamana abjad J, C, Y, tor U. J etoles Dj, C eserrat Tj tor U alambang Oe.
Sapaneka terros kantos tombu ejaan asel Sarasehan 1973 tor ejaan asel Kongres Balai Bahasa Jaba Temor (
BBJT) taon 2008 se ampon etetteppagi taon 2014.
Kantos samangken, dhuwa' ejaan paneka gi' padha eyangguy, sanajjan
BBJT ampon netteppagi ja' ejaan se sae enggi paneka ejaan asel Kongres.
Majalah Jokotole se epakalowar Balai Bahasa Jaba Temor ngagem ejaan se anyar, ejaan asel Kongres 2014. Sabatara Jawa Pos Radar Madura (
JPRM) kabannya'an paggun ngagem ejaan asel Sarasehan 1973.
Kabadhaan paneka jugan daddi alasan sengkana pan-saponapan ngangodhadan--se daddi narasumber tolesan ka'dhinto--kaangguy nyerrat karya kalaban basa Madura. Etamba korangnga pangaonengan ngangodhadan ngengenge carana nyerrat bang-sebangnga ejaan.
2. Acem-macem dialek
Cem-macemma dialek basa Madura sabban kabupaten jugan daddi sala settong faktor sengkana ngangodhadan Madura nyerrat gaguridan otaba puisi kalaban basana dibi'.
Bannya' oca' otaba kosakata Basa Madura se andhi' arte bida naleka eyaddhuwagi dha' basa tong-settongnga kabupaten se badha e Madura; enggi ka'dhinto Sumenep, Pamekasan, Sampang tor Bangkalan.
Sumenep bagiyan temor kadiya Kalianget tor Dungkek abak eperet pacacana otaba pabantana. Ka bara'an sakone', magarsare bagiyan kottha ampon bida pole, kadiya seddheng ta' eperet tor ta' sanggit, paleng pajat polana dhaera karajaan; Basa Songennep sokkla Madura.
Conto settong oca' saos, oca' ba'na (kamu) monggu magarsare bagiyan Sumenep ka temorra aoba bila ampon dhapa' ka dhaera Lenteng-Gandhing ka bara'agi; daddi ba'en. Ka bara' pole badha se ngoca' ba'eng. Ganeka settong oca', bellun oca'-oca' laenna.
Saka'dhinto, saenggana sabagiyan narasumber se etanya'agi sareng redaksi ngako pakebu se nyerrada puisi kalaban Basa Madura: ponapa ngangguya dialek Kraton Songennep? Ponapa bango' kalaban dialek dhaerana dibi'?
3. Tako' sala
Faktor se kapeng tello' ka'dhinto abak maso' akkal. Korangnga pangaonengan ngengenge cara nyerrat ejaan basa Madura se lerres, sae ngagem ejaan asel Sarasehan 1973 otaba ejaan asel Kongres jugan daddi sabab sakone'na ngangodhadan lebur nyerrat literatur Basa Madura.
30 persen dhari narasumber ngako tako' sala naleka epenta kaangguy nyerrat gaguridan kalaban basa Madura. Ongguna, aba' tong-settongnga narasumber ngako seggut nyerrat puisi kalaban Basa Indonesia.
4. Ta' biyasa
Sabagiyan se laen ngako ta' biyasa nyerrat tolesan kalaban Basa Madura. Para' 70 persen narasumber ngako ta' toman nyerrat gaguridan, gancara tor macemma saserradan laenna kalaban basana dibi'.
Naleka epenta kaangguy noles karangan basa Madura, bannya' se atabi' polana ta' biyasa tor tako' sala.
5. Todhus polana galuggu'
Padha ban kadiponapa rassana oreng ngael jagung sangngar otaba karopo' se ta' ejemmor gallu sabellunna eguring, sapaneka rassana puisi manabi eyanggit kalaban basa Madura; ngarotho', kadhang galiggi, torkadhang nganyer katon mapotthaga ka gigi.
Galuggu'na basa kadiya jajarba'an e attas daddi sala settong jawaban dhari narasumber. Badha se ngako todhus nyerrada puisi Basa Madura polana ca'-oca' dhalem Basa Madura bannya' se agandhu' tandha bisat ('), saengga naleka puisina ebaca akaton moskel mala kantos apangrasa todhus dha' para maos.
Menorot redaksi, galuggu'na Basa Madura mala daddi kalebbiyan se ta' ekaandhi' basa laen. Ngarotho'na bacaan literatur basa Madura justru ce' saena tor kabilang menangka diksi istimewa. Oreng Madura kodu senneng tor raja ate polana basa Madura ongguna sogi kalaban oca' (kosakata).
6. Korang Apresiasi
Akher-akher mangken, abak badhaan se ampon mardhuli dha' basa Madura, ebukteyagi kalaban badhana adduwan (lomba) se ngangka' tema kabudhajan tor basa Madura.
Adduwan-adduwan gapaneka epabadha sareng lembaga, instansi pamarenta, komunitas tor laennepon. Kadiya adduwan maos dungngeng, sya'ir, pidhato tor laenna. Badha jugan adduwan nyerrat carpan, gaguridan tor video pandha' ngangguy Basa Madura.
Namong saka'dhinto, hal-hal kadiya gapaneka laggi' kabilang rangrang otaba moseman. Sanajjan badha, paleng bunten dhalem sataon badha 3 kantos 5 macem adduwan. Sela bariya panitia katon jangaja se makompola anggaran, kajabana pamarenta se mabadha.
7. Minim lireratur Basa Madura
Minimma literatur Basa Madura kerana jugan daddi sala settong faktor korangnga minat ngangodhadan kaangguy nyerrat gaguridan kalaban basa Madura.
Oddi talektegi neng e perpustakaan-perpustakaan se badha e Sumenep, literatur basa Madura salaenna buku pangajaran bisa ekoca'agi laggi ce' sakone'na.
Ta' akadiya literatur basa Indonesia otaba basa Inggris se kerana para' sabban are badha se anyar terbi'. Ka'dhinto daddi settong tandha ja' budhaja literasi Basa Madura laggi' ce' minimma, etamba sakone'na ngangodhadan se lebur nganggit gaguridan daddi bugu bacaan se rasme.
8. Korang baddha media
Pangaonengan redaksi
DIMADURA ngengenge media se nangga' karya basa Madura ce' minimma otaba, pangaonenganna redaksi pajat kanyataan.
Pan-saponapan media se nangga' basa Madura antaraepon, se abak ngadha' enggi Radar Madura (tadha' bajaranna), terros
Majalah Jokotole (manabi ta' kalero Rp 50ebu per halaman).
Ganeka se abujud media ceta'. Manabi media online, enggi
DIMADURA.ID, Lalampan.com, Lontar Madura, Arsip Prosa Madura, Kadesnicis.com, Elmokona Blogspot, tor korang oneng laennepon.
9. Tadha' se maca'a
Badha pole narasumber se ngako sengka kaangguy nyerrat karya kalaban basa Madura polana tako' tadha' se maca'a. Tekka' badha, ca'epon, paleng gun settong dhuwa' tor paleng bannya' 100 oreng.
Alasan ka'dhinto ongguna banne alasan, bali' aba'na pajat korang taresna otaba kene' pangestona monggu basa Madura. Ja' senga gaguridanna lebur tor sae, ta' jamburungan bakal bannya' se maca. Kadiya puisina Arach Jamali tor laenna, kantos mangken kerana paggun daddi peleyan naleka badha adduwan deklamasi.
10. Ta' ekasogi
Se pongkasan, badha jugan narasumber se ngoca' ja' profesi noles paneka malarat se bajjra'a alias ta' bakal ekasogi. Ponapa pole se eserrat enggi puisi Basa Madura.
Enggi, saka'dhinto ca'epon 100 narasumber se etanya'agi sareng redaksi DIMADURAID. Gancaran ka'dhinto kerana ta' kenneng daddi tatengnger otaba referensi kaangguy nyerrat gaguridan ilmiah.
Paleng bunten namong daddi ter-ater otaba cometthe sopaja rembi' gancaran-gancaran laen se ajarba'agi settong parkara kalaban Basa Madura, sae ngagem
ejaan Sarasehan 1973 otabana
ejaan Kongres BBJT 2014.
Menorot redaksi, dhuwa' ejaan gapaneka same sae, ponapa pole kaangguy jurbu tombuna Basa Madura! Ta' enggi.. Mator sakalangkong.***